Inclusiviteit

Een toegankelijke speel- of beweegomgeving begint bij de juiste ondergrond. Voor mensen die gebruikmaken van een rolstoel, rollator of kinderwagen is het belangrijk dat paden en gebruiksruimtes goed berijdbaar zijn. De ideale ondergrond is vlak, stabiel, voldoende hard en biedt grip onder verschillende weersomstandigheden. Een speelplek is pas echt toegankelijk wanneer gebruikers zelfstandig van de entree naar de speel- of beweegvoorzieningen kunnen bewegen. Kijk daarom altijd naar de complete route en niet alleen naar de ondergrond direct onder het toestel.

In dit artikel lees je welke ondergronden geschikt zijn voor rolstoeltoegang en waar je op moet letten bij de inrichting van een toegankelijke buitenruimte.

Waar moet een rolstoeltoegankelijke ondergrond aan voldoen?

Een geschikte ondergrond heeft de volgende eigenschappen:

• Vlak en egaal oppervlak

• Voldoende draagkracht

• Weinig rolweerstand

• Goede waterafvoer

• Slipvast bij nat weer

• Weinig onderhoud om toegankelijk te blijven

Hoe zachter of losser de ondergrond, hoe moeilijker het wordt om een rolstoel zelfstandig voort te bewegen.

Geschikte ondergronden

1. Beton en betontegels

Voordelen

• Uitstekend berijdbaar

• Duurzaam

• Weinig onderhoud

• Geschikt voor intensief gebruik

Aandachtspunten

• Zorg voor minimale hoogteverschillen tussen tegels.

• Vermijd verzakkingen en losliggende tegels.

2. Asfalt

Asfalt wordt vaak toegepast op wandel- en fietspaden en biedt een zeer comfortabele rijervaring.

Voordelen

• Glad en egaal oppervlak

• Lage rolweerstand

• Goed toegankelijk voor alle gebruikers

Aandachtspunten

• Kan in de zomer warm worden.

• Regelmatige inspectie op scheurvorming is gewenst.

3. Kunststof gietvloeren (EPDM) of rolstoeltoegankelijk kunstgras

EPDM-ondergronden en rolstoeltoegankelijk kunstgras worden veel gebruikt bij sport- en speelplekken.

Voordelen

• Schokabsorberend

• Naadloos oppervlak

• Goed berijdbaar

• Veilig voor spelende kinderen

Aandachtspunten

• Niet iedere EPDM-opbouw heeft dezelfde rolweerstand.

• Let op voldoende stevigheid van de onderbouw.

• Kan warm worden, voornamelijk in de zomer.

4. Halfverharding (gebonden)

Sommige moderne halfverhardingen zijn speciaal ontwikkeld om ook toegankelijk te zijn voor rolstoelgebruikers.

Voordelen

• Natuurlijk uiterlijk

• Waterdoorlatend

• Goed passend in groene omgevingen

Aandachtspunten

• Niet alle halfverhardingen zijn geschikt.

• De kwaliteit van aanleg en onderhoud is bepalend.

Minder geschikte ondergronden

• Los grind: Los grind zorgt voor hoge rolweerstand en kan vastlopen tussen de wielen.

• Los zand: Zand biedt nauwelijks draagkracht voor rolstoelen.

• Houtsnippers en boomschors: Veel gebruikt als valdempende ondergrond, maar lastig berijdbaar.

• Gras: Gras kan onder droge omstandigheden redelijk toegankelijk lijken, maar wordt bij regen snel zacht en ongelijk.

Conclusie

Voor rolstoeltoegang zijn harde, vlakke en stabiele ondergronden zoals asfalt, beton, tegels en goed aangelegde EPDM-vloeren het meest geschikt. Losse materialen zoals zand, grind en houtsnippers beperken de toegankelijkheid aanzienlijk. Door bij het ontwerp rekening te houden met de volledige gebruikersroute ontstaat een inclusieve buitenruimte die voor iedereen toegankelijk is.

Zoek je inspiratie om de leerlingen op jouw school voor voortgezet (speciaal) onderwijs meer te laten bewegen? De vijf sportiefste scholen van Nederland delen hun visie, aanpak en tips.

Elk jaar organiseert de KVLO de verkiezing voor de Sportiefste School van Nederland. Vijf scholen worden genomineerd om hun buitengewoon goede of innovatieve sport- en beweegaanbod voor hun leerlingen. Voordat we de beste ideeën per school delen, laten we zien wat zij gemeen hebben in visie en aanpak.

Tip 1: een sterke visie

Alle scholen pakken het anders aan, maar hebben toch één ding gemeen: een sterke visie op sport en bewegen. Deze scholen ‘ademen’ bewegen. Niet alleen zijn hun basisgymlessen kwalitatief goed, ze organiseren ook veel extra aanbod - zelfs in de pauzes. De vaksectie trekt meestal de kar, maar wat deze scholen typeert is dat ook directie en andere docenten meer bewegen omarmen. Niet alleen voor de lol van meer uren sport, maar vanuit de visie dat veel bewegen goed is voor de héle ontwikkeling van een kind. Door meer uren fysiek actief te zijn, bouwen deze scholen doelbewust aan zelfvertrouwen, leerprestaties en motorische vaardigheden.

Tip 2: voor álle leerlingen

Op deze scholen is het extra beweegaanbod niet alleen voor de talentjes en hoog gemotiveerden. Alle leerlingen worden op hun eigen niveau gestimuleerd. Leerlingen die minder sportmined zijn, krijgen extra begeleiding bij hun motorische ontwikkeling. Leerlingen die sport niet van huis uit meekregen, krijgen een kans om hun talent te laten zien. En leerlingen in het speciaal onderwijs krijgen zélf de regie op wat zij kunnen. Met een inclusieve aanpak til je je beweegbeleid naar een hoger niveau dan alléén een sportklas.

Tip 3: gewoon DOEN

Tot slot zijn de winnaars echte doeners. Zij wachten niet af, maar stellen zelf een plan op. Ze maken daarin duidelijk wat de voordelen voor de héle school zijn en hoe álle leerlingen ervan profiteren. En ze begonnen klein, zodat bewegen steeds meer in het dna van alle collega’s komt. Maar de tip is vooral: begin gewoon!

Het Calandlyceum, Amsterdam

Deze Daltonschool voor vmbo tot en met gymnasium in het diverse Amsterdam-West heeft als slogan ‘Ontdek wat jij kunt bereiken’. De school biedt alle leerlingen kansen en brengt hen in aanraking met wat ze niet kennen. In de visie van het Calandlyceum is een gezonde leerling, een leerling die kan leren. Het gaat hier niet alleen om cognitief leren, maar ook om welzijn. Daarom zet de school niet krampachtig in op leerachterstanden wegwerken na corona. Maar investeert ze juist in leerlingen laten bewegen om ze weer goed in hun vel te krijgen. Op veel scholen zie je alleen de brugklassen nog bewegen in de pauzes, maar op het Calandlyceum gaat dat door tot en met het eindexamen.

• Alle leerlingen krijgen 4 uur gymles per week. En extra sportactiviteiten in de Daltonuren.
• Om de extra beweeglessen inclusiever te maken, start in 2021 de Sportacademy. Daar zijn ook leerlingen welkom die van thuis uit sporten niet meekregen, of waar geen geld is om lid te worden van een club. Zij maken kennis met verschillende sporten om te kijken waar hun talent ligt. En ze krijgen attitudelessen over doorzettingsvermogen en discipline.
• Vanuit de sportklassen is nauw contact met lokale sportverenigingen. En de school werkt samen met het naschoolse Topscore programma van de gemeente. Daar krijgen leerlingen voor wie sport niet vanzelfsprekend is, extra aandacht en leuke sportactiviteiten.

Onderwijscentrum De Twijn, Zwolle

Deze cluster 3 school heeft een sterk gevarieerde groep leerlingen, qua beperkingen, iq en motorische vaardigheden. Het doel van De Twijn is de leerlingen voorbereiden op een betekenisvolle plek in de samenleving. De leerlingen krijgen een beweegaanbod op maat, waarbij de school gelooft dat je groeit door succes te ervaren.

• De Twijn werkt ‘groepsdoorbroken’. Leerlingen uit dezelfde klas gymmen niet met elkaar, maar worden ingedeeld bij leerlingen met vergelijkbare vaardigheden. Er is een groep lopers, een groep elektrische rolstoelers en een groep handbewogen rolstoelers. Het aanbod wordt aangepast op de mogelijkheden van de groep.
• De leerlingen krijgen regie over hun eigen succes. Is een oefening te moeilijk? Dan bedenken ze zelf hoe ze hem kunnen aanpassen, zodat het wel lukt. De vakdocent geeft de autonomie om het zelf op te lossen en succes te ervaren.
• De Twijn werkt nauw samen met Special Heroes Nederland. Zij begeleiden leerlingen naar naschoolse sport bij een vereniging.