Veiligheid

In Nederland is een speeltoestel in de openbare ruimte wettelijk gecertificeerd wanneer het voldoet aan het Warenwetbesluit Attractie- en Speeltoestellen (WAS) en de relevante veiligheidsnormen (zoals NEN-EN 1176 voor toestellen en NEN-EN 1177 voor ondergronden). Voor speeltoestellen die in Nederland in de openbare ruimte worden geplaatst, is een geldig certificaat van een erkende keuringsinstantie vaak onderdeel van dit proces. Bij speeltoestellen die in een serie worden geproduceerd gebeurt dit niet per nieuw toestel, want alle toestellen die volgens het gekeurde proces gemaakt worden vallen onder dit certificaat.

Wat zegt de wet?

In Nederland vallen openbare speeltoestellen onder het Warenwetbesluit attractie- en speeltoestellen (WAS). Dit besluit stelt dat speeltoestellen veilig moeten zijn voor gebruikers. Let op! Dit geldt ook voor sporttoestellen die in de buurt van een speeltoestel worden geplaatst. Er moet een duidelijke afscheiding zijn tussen de sport- en speeltoestellen. Denk aan een heg of een muurtje. Is dit er niet, worden de sporttoestellen gezien als speeltoestel met bijhorende wet- en regelgeving.

Voordat een speeltoestel in gebruik wordt genomen, moet de eigenaar door middel van een certificaat kunnen aantonen dat het toestel voldoet aan de wettelijke veiligheidseisen. Zo ontwerpen wij altijd volgens de WAS, waardoor de toestellen voldoen aan de wettelijke veiligheidseisen. Als er nog geen certificering is, moet het speeltoestel worden afgeschermd (denk aan bouwhekken) of ‘onklaar’ worden gemaakt (bijvoorbeeld een schommel zonder zitje). Dan is het voor iedereen duidelijk dat het toestel nog niet gebruikt mag worden.

Wanneer wordt een speeltoestel gecertificeerd?

Een speeltoestel wordt doorgaans gecertificeerd wanneer:

• het ontwerp voldoet aan de wettelijke veiligheidseisen;
• de constructie en materialen zijn beoordeeld;
• de installatie correct is uitgevoerd;    
• een aangewezen keuringsinstantie een goedkeuringsonderzoek heeft uitgevoerd;

Hiermee wordt aangetoond dat het toestel op het moment van plaatsing voldoetaan de geldende veiligheidseisen. Bij speeltoestellen die in een serie worden geproduceerd gebeurt dit niet per nieuw toestel, want alle toestellen die volgens het gekeurde proces gemaakt worden vallen onder dit certificaat.

Is een certificaat voldoende?

Nee. Een certificaat bewijst alleen dat het toestel op een bepaald moment is beoordeeld en goedgekeurd.

De eigenaar of beheerder blijft verantwoordelijk voor:

• regelmatig onderhoud;
• periodieke inspecties;
• het bijhouden van een logboek;
• het verhelpen van geconstateerde gebreken.

Een gecertificeerd toestel kan alsnog onveilig worden door slijtage, vandalisme of verkeerd onderhoud. Het bijhouden van het onderhoud is dus van groot belang voor de veiligheid.

Welke documenten horen bij een gecertificeerd speeltoestel?

Bij een goedgekeurd speeltoestel zijn de volgende documenten beschikbaar:

• certificaat;
• een productblad met technische tekeningen, montage- en installatievoorschriften en onderhoudsinstructies;    
• logboek voor inspecties en onderhoud.

Deze documenten vormen samen het bewijs dat het toestel volgens de wettelijke eisen is ontworpen, geplaatst en beheerd.

Conclusie

Een speeltoestel in de openbare ruimte is volgens de wet niet alleen "gecertificeerd" omdat er een certificaat aanwezig is. Het gaat erom dat aantoonbaar is dat het toestel voldoet aan de wettelijke veiligheidseisen uit het Warenwetbesluit attractie- en speeltoestellen, dat het correct is geplaatst en dat het gedurende de gehele levensduur veilig wordt beheerd en onderhouden.

De veiligheid van sportinventaris is een verantwoordelijkheid die gedeeld wordt door verschillende partijen. Als vakleerkracht lichamelijke opvoeding heb je dagelijks te maken met de praktische aspecten van deze verantwoordelijkheid. Erik Spiegelenberg, beweegspecialist bij Nijha, heeft een artikel in het LO magazine geschreven over dit onderwerp. Dit artikel biedt inzicht in de verantwoordelijkheden, technische eisen en praktische implicaties rondom de veiligheid van sportinventaris. Met als doel om de fysieke veiligheid van lesgever en leerling optimaal te borgen. Download hieronder het volledige artikel of lees door voor de samenvatting.

Download het hele artikel

Inspectie en onderhoud

Regelmatige inspectie van sportinventaris is onderdeel van de algemene zorgplicht die voortvloeit uit het Burgerlijk Wetboek, de Arbowet en de Woningwet. Inspecties helpen ongevallen te voorkomen, beperken aansprakelijkheidsrisico’s en dragen bij aan een langere levensduur van toestellen. Inspectie en onderhoud kunnen worden opgenomen in de RI&E van de school.

Een inspectie is altijd een momentopname. Een toestel dat vandaag is goedgekeurd, kan door intensief gebruik of schade later alsnog onveilig worden. Daarom is naast periodieke professionele inspectie ook dagelijkse alertheid van gebruikers noodzakelijk.

Normen en wetgeving

Voor gym- en sporttoestellen worden NEN-EN-normen gehanteerd, zoals NEN-EN 913. Deze normen geven technische richtlijnen voor veiligheid, maar zijn niet wettelijk verplicht, tenzij hier expliciet naar wordt verwezen in wet- of regelgeving. Afwijkingen van de norm zijn mogelijk, mits kan worden aangetoond dat het veiligheidsniveau gelijkwaardig is.

Sinds december 2024 geldt daarnaast de Europese General Product Safety Regulation (GPSR). Deze wetgeving vereist dat producten veilig zijn bij normaal en voorzienbaar gebruik. NEN-EN-normen vormen hierbij een belangrijk technisch uitgangspunt, maar de beoordeling blijft contextafhankelijk.

Inspecteren versus keuren

Inspecteren en keuren zijn verschillende processen. Inspectie betreft het systematisch beoordelen van de staat en veiligheid van sportinventaris, met rapportage en adviezen. Keuren is wettelijk verplicht voor bepaalde speeltoestellen en elektrisch aangedreven toestellen en resulteert in een formeel goedkeuringscertificaat. Voor de meeste conventionele gymtoestellen geldt geen keuringsplicht, maar wel een inspectieverplichting vanuit de zorgplicht.

Verdeling van verantwoordelijkheden

De verantwoordelijkheden zijn duidelijk verdeeld:

De accommodatie-eigenaar (school of gemeente) is verantwoordelijk voor structureel onderhoud, professionele inspecties en tijdige vervanging van defect of afgeschreven materiaal.

De school als werkgever moet zorgen voor een veilige leer- en werkomgeving, inclusief duidelijke procedures voor het melden en opvolgen van gebreken.

De vakleerkracht lichamelijke opvoeding is verantwoordelijk voor veilig gebruik van de materialen, het uitvoeren van visuele controles en het melden van onveilige situaties. Defect materiaal wordt niet ingezet.

Aansprakelijkheid

Bij ongevallen wordt gekeken naar de staat van de inventaris, het onderhoud en inspectiebeleid en het gebruik van het materiaal. Nalatigheid in onderhoud of inspectie kan leiden tot aansprakelijkheid van de accommodatie-eigenaar of werkgever. Het blijven gebruiken van bekend ondeugdelijk materiaal kan, in uitzonderlijke gevallen, leiden tot persoonlijke aansprakelijkheid van de lesgever.

Conclusie

Veiligheid van sportinventaris is geen eenmalige handeling, maar een continu proces. Door heldere verantwoordelijkheden, regelmatige inspecties en alert handelen in de dagelijkse praktijk kan een veilige leeromgeving worden geborgd. Zo blijft bewegingsonderwijs niet alleen uitdagend en leerzaam, maar vooral ook veilig.

Gebruikers zijn gebaat bij een veilige sportinventaris. Daarom is er een periodieke veiligheidsinspectie voor sportinventaris. Inspecterende bedrijven hanteren daarbij niet allemaal dezelfde systematiek, dat leidt soms tot discussie. Hoe komt dat en zijn er gevolgen voor de veiligheid?

Normen als basis voor de inspecties

Bij inspecties van sportinventaris worden relevante Europese normen als uitgangspunt genomen. Voor veel toestellen bestaan specifieke normen, waarin eisen staan voor veiligheid, constructie en gebruik. Als er geen specifieke norm beschikbaar is, wordt vaak de algemene norm NEN-EN 913 gebruikt.

Deze normen bevatten technische en veiligheidseisen die helpen beoordelen of een toestel veilig is ontworpen, geïnstalleerd en gebruikt kan worden.

In tegenstelling tot speeltoestellen, die onder het Warenwetbesluit attractie- en speeltoestellen vallen, zijn normen voor sportinventaris meestal niet wettelijk verplicht. Ze worden wel gezien als belangrijke richtlijn en kwaliteitsstandaard binnen de branche. Het volgen van een norm laat zien dat een toestel voldoet aan de huidige veiligheidsinzichten.

Inspecteurs gebruiken deze normen als hulpmiddel bij hun beoordeling, samen met praktijkervaring, gebruiksomstandigheden, onderhoud en slijtage. De uiteindelijke beoordeling is dus altijd een combinatie van normen en professionele inschatting.

Hoe ontstaan verschillen?

Inspectie systematiek

Verschillen in de uitkomsten van inspecties ontstaan door de interpretatie van de normen. Deze kunnen zwart/wit gehanteerd worden of toegepast vanuit het gebruik. In het laatste geval wordt, naast de veiligheid, nadrukkelijk gekeken of een product nog te repareren is.

Voorbeeld van een interpretatieverschil

‍Neem een springkast die op bepaalde punten afwijktvan de norm, maar in de praktijk geen direct veiligheidsrisico oplevert. Nijha beoordeelt zo’n kast vanuit het gebruik en kan deze goedkeuren. Wanneer de norm strikt wordt toegepast, kan een andere partij dit beoordelen als een ‘verhoogd risico’.

Wat te doen met verschillen in interpretatie?

‍De eigenaar van de sportinventaris is verantwoordelijk voor de veiligheid en staat van de toestellen. Met een periodieke inspectie laat je zien dat je veiligheid serieus neemt, zeker als je ook opvolging geeft aan de adviezen.

Wanneer adviezen gebaseerd zijn op een strikte interpretatie van de norm, kan dit leiden tot (snellere) vervanging. Het is aan de eigenaar om hierin een bewuste afweging te maken. Vraag de inspecterende partij altijd naar het daadwerkelijke risico voor de gebruiker als een advies niet wordt opgevolgd. Betrek hierbij ook het gebruik in de praktijk, zoals hoevaak en op welke manier toestellen worden gebruikt.

Een inspectie is een momentopname

‍Welke systematiek er ook gehanteerd wordt, na een inspectie ligt er een juiste weergave van de staat van de sportinventaris. Het betreft wel een momentopname. Een dag na de inspectie kan een toestel bij gebruik een defect oplopen. Veiligheid van sportinventaris vraagt dus dagelijks aandacht en is niet af te dekken met alleen het afsluiten van een inspectieovereenkomst.

Conclusie

‍Bedrijven hanteren hun eigen inspectiemethodiek, met als uitgangspunt eenv eilige sportinventaris. Het strikt toepassen van normen of het beoordelen op basis van gebruik en risico’s kan leiden tot verschillen in uitkomsten. Dit is geen fout, maar het gevolg van een professionele risico-inschatting.

De eigenaar van de sportinventaris blijft verantwoordelijk en maakt uiteindelijk de afweging welke adviezen worden opgevolgd. Bij twijfel kan altijd een second opinion worden aangevraagd.

“Juf, er is een ongelukje gebeurd…” Ongelukjes zitten in een klein hoekje, zeker met spelende kinderen. Gelukkig blijft het meestal bij een pleister en een knuffel. En als school doe je er ook alles aan om erger te voorkomen. Voldoen aan alle veiligheidseisen voor de speeltoestellen op jouw schoolplein bijvoorbeeld. In dit artikel leggen we uit welke regels en wetten van toepassing zijn.

Warenwetbesluit

Sinds maart 1997 is het Warenwetbesluit veiligheid attractie- en speeltoestellen (Staatsbesluit 474) van toepassing. Hierin is vastgelegd dat speeltoestellen veilig geproduceerd en beheerd moeten worden. Het besluit is van toepassing op speeltoestellen die bestemd zijn voor publiek gebruik. Een school is verantwoordelijk voor het beheer van de speeltoestellen op het terrein van de school, tenzij je hierover andere afspraken hebt gemaakt met de gemeente. De school of de gemeente moet dus voldoen aan bovenstaande wet. 

Wat vraagt deze wet dan precies van scholen? De volgende eisen staan in het Warenwetbesluit veiligheid attractie- en speeltoestellen:

• Speeltoestellen die na maart 1997 geproduceerd zijn, moeten goedgekeurd zijn en voorzien zijn van een typekeurcertificaat. 
• Voor speeltoestellen die vóór maart 1997 geproduceerd zijn, geldt dat jij als beheerder moet aantonen dat de toestellen veilig zijn en veilig beheerd worden. alles moet doen om deze toestellen veilig te houden of veilig te maken. 
• Per speeltoestel moet je een logboek bijhouden. Hierin moet worden bijgehouden op welke data inspecties, reparaties en eventuele ongelukken hebben plaatsgevonden. Hierin staan naast de toestelgegevens ook data waarop inspecties, reparaties en ongelukken plaatsgevonden hebben. Bij een ongeluk waaruit aansprakelijkstelling volgt, zal de verzekeringsmaatschappij altijd nagaan of jij als beheerder adequaat gehandeld hebt. Als blijkt dat je ‘aantoonbaar in gebreke bent gebleven’, dan kan de school ‘nalatigheid in handelen’ verweten worden. 

Richtlijnen soorten inspecties

Oke, je moet dusvoldoen aan de wet. Maar welk soort inspecties moet je dan uitvoeren op de speeltoestellen op jouw schoolplein? Hieronder vind je de richtlijnen voor de verschillende soorten van inspecties volgens de Europese norm. De frequentie waarin alle inspecties plaatsvinden, is afhankelijk van de gebruiksintensiteit en de vervuilingsgraad.

Routinematige inspectie

• Visuele inspectie op gebroken of losgeraakte onderdelen, vervuiling van toestel of ondergrond en vandalisme.
• Frequentie: dagelijks tot wekelijks.

Functionele inspectie

• Meer gedetailleerde inspectie waarbij o.a. gekeken wordt naar verbindingen, stabiliteit, beschadiging aan toplagen, roestvorming en de dikte van het bodemmateriaal.
• Frequentie: maandelijks tot 1 keer per kwartaal.

Grote inspectie

• Toestellen worden in hun totaliteit aan een grondige inspectie onderworpen conform EN 1176 en EN 1177.
• Frequentie: 1 of 2 keer per jaar. 

Verantwoordelijkheid

De routinematige en de functionele inspectie, ook wel de zichtinspecties genoemd, moet jij als beheerder regelmatig zelf uitvoeren. Je kijkt dan naar de bevestigingspunten, stabiliteit van de constructie, splinters bij houten delen, scherpe randen en uitstekende delen.

De uitgebreide (grote) inspectie op basis van de EN 1176 en EN 1177 moet door een professioneel bedrijf uitgevoerd worden. Om de veiligheid te garanderen kun je Nijha inschakelen voor jaarlijkse inspectie en onderhoud. Onze Nijha inspecteurs zijn allemaal gecertificeerd en inspecteren de toestellen nauwkeurig. Na afloop van de inspectie ontvang je als klant een inspectierapport. Daarin lees je de staat van het toestel en welk onderhoud en reparaties uitgevoerd moeten worden. De monteurs van Nijha bekijken alle toestellen heel grondig. Na afloop ontvang je als klant een inspectierapport. Daarin lees je de staat van het toestel en welk onderhoud en reparaties uitgevoerd moeten worden. Onze monteurs zijn allemaal gecertificeerd en ervaren. Naast inspecties voor de speeltoestellen, doet Nijha ook inspecties voor het speellokaal, de sportinventaris en outdoor- en urban sports.