Onderzoeken: Spelen, ontdekken en leren door ervaring in de praktijk

Nederlanders vinden dat kinderen moeten kunnen spelen, ontdekken en leren door ervaring. Alleen, de praktijk laat een ander beeld zien. In dit artikel kijken we naar betrouwbare onderzoeken die naar deze praktijk hebben gekeken.

Snelle links:

Hoe denkt Nederland over spelen, sporten en uitdaging? (Unison, 2026)

Whitepaper risicovol spelen (VeiligheidNL, 2025)

Onderzoek Buitenspelen 2026 (Jantje Beton, 2026)

Position Paper Risicovol Spelen 2017 (VeiligheidNL, 2017)

Uitdagende speelplekken voor kinderen (Mulier Instituut, 2025)

Waarom is het belangrijk dat kinderen de ruimte krijgen om zelfstandig risico’s te nemen en ervaringen op te doen?

VeiligheidNL heeft hier in 2017 een uitgebreid whitepaper over gepubliceerd, met als belangrijkste punten:

• Door het ervaren van risicovolle situaties ontwikkelen kinderen risicocompetenties.

• Kinderen die vrij buitenspelen hebben een betere ontwikkeling van motorische vaardigheden, omgevingsbewustzijn, doorzettingsvermogen, navigerend vermogen en creativiteit.

• Het draagt bij aan de ontwikkeling van sociale vaardigheden. Door minderen bemoeienis van volwassenen hebben kinderen meer sociale interacties, kunnen ze beter conflicten oplossen en emoties herkennen van speelmaatjes.

We vinden dat we zijn doorgeslagen in beschermen, maar blijven beschermen

Uit ons onderzoek blijkt dat 76% vindt dat we zijn doorgeslagen in het beschermen van kinderen (Unison, 2026). VeiligheidNL is in hun whitepaper ‘Risicovol spelen’ dieper ingegaan op de praktijk. Ouders zien hun kinderen tegenwoordig als kwetsbaar, waar kinderen vroeger als weerbaar werden gezien. Daarom beschermen ouders hun kinderen vaak. Daarnaast geven ouders aan dat ze gevoelig zijn hoe hun keuzes overkomen op anderen. Ze zijn bang wat anderen vinden als ze hun kind vrijuit laten spelen (VeiligheidNL, 2018). Deze sociale druk in combinatie met het veranderde beeld op de kwetsbaarheid van kinderen maakt dat kinderen minder ruimte krijgen om uitdagend buiten te spelen (VeiligheidNL, 2025).

Ook onderzoek van Jantje Beton bevestigd dit: in totaal spelen ca. 400.000 kinderen nooit tot bijna nooit buiten zonder volwassene. In 2022 lag dit aantal nog op 260.000 kinderen (Jantje Beton, 2026). Zo krijgen kinderen dus ook steeds minder vrijheid om zelfstandig te ontdekken en te spelen.

Speeltuinen mogen uitdagender

77% van de ouders en professionals vindt dat speeltuinen uitdagender mogen (Unison, 2026). Ook kinderen zijn het hiermee eens, al hebben ze het meer over de speeltoestellen zelf. Ze willen graag dat de speeltoestellen die bij hun in de wijk/buurt staan uitdagender, moeilijker, hoger of groter zijn. Juist de speeltoestellen die ‘gevaarlijk’ zijn, vinden ze leuk (Mulier Instituut, 2025). De professionals, en dan vooral aanbieders van speeltoestellen, geven aan dat regelgeving en normen rondom veiligheid waaraan speelplekken moeten voldoen, ervoor zorgen dat uitdaging en risico stimuleren op speelplekken bijna niet mogelijk is (Mulier Instituut, 2025). Dat maakt dat de regels beperken wat kinderen leuk vinden: het ervaren van gevaar.

De grootste belemmering om niet buiten te spelen

De grootste reden om niet buiten te spelen: er zijn te weinig andere kinderen op straat. Een op de zes kinderen die weleens buiten willen spelen maar dat niet kunnen, noemt ‘mag niet van ouders’ als belangrijkste reden. Tegelijkertijd geeft drie op de tien ouders aan dat er te weinig aantrekkelijke speelplekken zijn voor het buitenspelen. Een kwart van de kinderen wil ook meer speelplekken. Dit is voornamelijk een probleem in stedelijke gebieden, waar kinderen gemiddeld 6,9 uur per week buitenspelen. In niet-stedelijke gebieden spelen kinderen gemiddeld 8,7 uur buiten (Jantje Beton, 2026).