Wie niet waagt, die niet wint

Nederlanders vinden dat kinderen moeten kunnen spelen, ontdekken en leren door ervaring. Alleen, de praktijk laat een ander beeld zien. In dit artikel kijken we naar betrouwbare onderzoeken die naar deze praktijk hebben gekeken.

Snelle links:

Hoe denkt Nederland over spelen, sporten en uitdaging? (Unison, 2026)

Whitepaper risicovol spelen (VeiligheidNL, 2025)

Onderzoek Buitenspelen 2026 (Jantje Beton, 2026)

Position Paper Risicovol Spelen 2017 (VeiligheidNL, 2017)

Uitdagende speelplekken voor kinderen (Mulier Instituut, 2025)

Waarom is het belangrijk dat kinderen de ruimte krijgen om zelfstandig risico’s te nemen en ervaringen op te doen?

VeiligheidNL heeft hier in 2017 een uitgebreid whitepaper over gepubliceerd, met als belangrijkste punten:

• Door het ervaren van risicovolle situaties ontwikkelen kinderen risicocompetenties.

• Kinderen die vrij buitenspelen hebben een betere ontwikkeling van motorische vaardigheden, omgevingsbewustzijn, doorzettingsvermogen, navigerend vermogen en creativiteit.

• Het draagt bij aan de ontwikkeling van sociale vaardigheden. Door minderen bemoeienis van volwassenen hebben kinderen meer sociale interacties, kunnen ze beter conflicten oplossen en emoties herkennen van speelmaatjes.

We vinden dat we zijn doorgeslagen in beschermen, maar blijven beschermen

Uit ons onderzoek blijkt dat 76% vindt dat we zijn doorgeslagen in het beschermen van kinderen (Unison, 2026). VeiligheidNL is in hun whitepaper ‘Risicovol spelen’ dieper ingegaan op de praktijk. Ouders zien hun kinderen tegenwoordig als kwetsbaar, waar kinderen vroeger als weerbaar werden gezien. Daarom beschermen ouders hun kinderen vaak. Daarnaast geven ouders aan dat ze gevoelig zijn hoe hun keuzes overkomen op anderen. Ze zijn bang wat anderen vinden als ze hun kind vrijuit laten spelen (VeiligheidNL, 2018). Deze sociale druk in combinatie met het veranderde beeld op de kwetsbaarheid van kinderen maakt dat kinderen minder ruimte krijgen om uitdagend buiten te spelen (VeiligheidNL, 2025).

Ook onderzoek van Jantje Beton bevestigd dit: in totaal spelen ca. 400.000 kinderen nooit tot bijna nooit buiten zonder volwassene. In 2022 lag dit aantal nog op 260.000 kinderen (Jantje Beton, 2026). Zo krijgen kinderen dus ook steeds minder vrijheid om zelfstandig te ontdekken en te spelen.

Speeltuinen mogen uitdagender

77% van de ouders en professionals vindt dat speeltuinen uitdagender mogen (Unison, 2026). Ook kinderen zijn het hiermee eens, al hebben ze het meer over de speeltoestellen zelf. Ze willen graag dat de speeltoestellen die bij hun in de wijk/buurt staan uitdagender, moeilijker, hoger of groter zijn. Juist de speeltoestellen die ‘gevaarlijk’ zijn, vinden ze leuk (Mulier Instituut, 2025). De professionals, en dan vooral aanbieders van speeltoestellen, geven aan dat regelgeving en normen rondom veiligheid waaraan speelplekken moeten voldoen, ervoor zorgen dat uitdaging en risico stimuleren op speelplekken bijna niet mogelijk is (Mulier Instituut, 2025). Dat maakt dat de regels beperken wat kinderen leuk vinden: het ervaren van gevaar.

De grootste belemmering om niet buiten te spelen

De grootste reden om niet buiten te spelen: er zijn te weinig andere kinderen op straat. Een op de zes kinderen die weleens buiten willen spelen maar dat niet kunnen, noemt ‘mag niet van ouders’ als belangrijkste reden. Tegelijkertijd geeft drie op de tien ouders aan dat er te weinig aantrekkelijke speelplekken zijn voor het buitenspelen. Een kwart van de kinderen wil ook meer speelplekken. Dit is voornamelijk een probleem in stedelijke gebieden, waar kinderen gemiddeld 6,9 uur per week buitenspelen. In niet-stedelijke gebieden spelen kinderen gemiddeld 8,7 uur buiten (Jantje Beton, 2026).

De nummer 1 reden waarom kinderen niet buiten spelen: er zijn te weinig andere kinderen buiten. Daarom hebben Puck Siemerink en Marcel Schouwenaar de Spelbel ontwikkeld. Het concept is duidelijk: een kind drukt op de bel en alle ouders in de omgeving ontvangen een melding. Met één druk op de knop weet de hele straat dat er een kind wil buiten spelen.

Win-win situatie

De Spelbel is een simpele manier om kinderen samen te laten spelen. Kinderen vinden maatjes om mee te spelen. Dit zorgt ervoor dat de drempel om naar buiten te gaan veel lager wordt. En ook voor ouders is het een pluspunt: ze leren andere ouders kennen, waardoor sterkere buurtnetwerken ontstaan. In combinatie met spelende kinderen ontstaat een levendige buurt met meer sociale controle.

De rol van een gemeente

Met een of meerdere SpelBellen geeft de gemeente een extra impuls aan buitenspelen, ontmoeting en verbinding in de wijk. De gemeente bepaalt zelf hoeveel SpelBellen worden geplaatst en op welke locaties deze komen te hangen, zodat ze optimaal aansluiten bij de behoeften van de buurt.

Bij iedere SpelBel hoort een Spel Baas uit de wijk. Deze beheert de bel, is het eerste aanspreekpunt en organiseert een feestelijke opening, zodat zoveel mogelijk kinderen en buurtbewoners weten dat de SpelBel er is en direct mee aan de slag kunnen.

Verandert de behoefte in een wijk? Dan kunnen de bellen eenvoudig worden verplaatst naar een andere speeltuin of locatie.

Waarom kiezen voor een SpelBel?

De SpelBel helpt om bestaande speellocaties aantrekkelijker en levendiger te maken. Door kinderen uit te nodigen om samen buiten te spelen, stimuleert de SpelBel ontmoeting en sociale verbinding in de wijk. De gemeente investeert niet in extra speeltoestellen, maar in meer gebruik van bestaande speelplekken. Dankzij het lokale beheer door een Spel Baas blijft de SpelBel goed onderhouden en ontstaat er betrokkenheid vanuit de buurt.

Een Spelbel in jullie gemeente realiseren? Vraag naar de mogelijkheden.

‍

Wij zien dat de Nederlandse maatschappij is doorgeslagen in een risicomijdende 'pampercultuur'. We beschermen kinderen krampachtig tegen elk fysiek risico tijdens het spelen en sporten. Dit heeft een keerzijde: het vermijden van fysieke risico's leidt tot grotere mentale risico's, zoals overmatige beeldschermtijd en een gebrek aan weerbaarheid.

Maar hoe denken mensen over risico, uitdaging en competitie bij het spelen en sporten van kinderen? Wij zochten het voor je uit!

Download de onderzoeksresultaten

De uitkomsten in het kort

De centrale vraag van dit onderzoek is of er in Nederland breed gedragen wordt dat we zijn doorgeschoten in het wegnemen van risico, uitdaging en competitie bij het spelen en sporten van kinderen. Het antwoord is ondubbelzinnig: ja. Onder 730 respondenten bestaat een opvallend brede en consistente consensus.

De drie sterkste cijfers spreken voor zich. 96% vindt dat kinderen belangrijke levenslessen leren door te vallen, te falen en opnieuw te proberen. 95% vindt dat een schaafwond of blauwe plek bij buitenspelen hoort. En 94% vindt leren omgaan met verliezen minstens zo waardevol als leren winnen.

Daarnaast vindt 76% dat de maatschappij is doorgeslagen in het beschermen van kinderen, ziet 87% dat kinderen tegenwoordig minder en meer onder toezicht spelen dan vroeger, en kiest 68% voor een uitdagend, avontuurlijk speelplein boven maximale veiligheid. Hierbij is opvallend dat juist de mensen die dagelijks werken met kinderen (onderwijs, sport en pedagogiek) de boodschap dat risicovol spelen belangrijk is het sterkst onderschrijven.

Dataverzameling en steekproef

De data zijn verzameld via een online vragenlijst, verspreid via Meta. In totaal vulden 730 respondenten de vragenlijst volledig in. De steekproef bestaat overwegend uit ouders en mensen die beroepsmatig met kinderen werken. Driekwart van de respondenten is tussen 25 en 54 jaar oud.

Kinderen spelen steeds minder buiten en zitten langer binnen. Hierdoor staat een gezonde fysieke en mentale ontwikkeling van de jeugd onder druk. Weersomstandigheden zijn volgens 55% van de ouders een belemmering voor buiten spelen, dat blijkt uit het Nationaal Sport Onderzoek onder ouders met kinderen tussen de 4 en 7 jaar. Wat als de grootste belemmering voor buitenspelen ook een kans kan zijn?

Onderzoek

In Engeland werd de impact van regen en pauzebeleid op de fysieke activiteit van kinderen (9-10 jaar) onderzocht. Daaruit blijkt dat kinderen meer dan 9 minuten minder fysiek actief waren op regenachtige dagen (Harrison et al., 2011). Op basis van deze gegevens is kwalitatief onderzoek gedaan op de Nederlandse basisscholen, door middel van interviews met leerkrachten, experts en leerlingen.

Opvallend was dat kinderen bij ‘slecht weer’ hun actieve pauze mogen verruilen voor bezigheden met weinig fysieke activiteit, zoals bordspellen, films kijken of gamen, terwijl juist die fysieke activiteit belangrijk is voor de motorische ontwikkeling van kinderen. De motorische vaardigheid van Nederlandse kinderen loopt al jaren sterk terug volgens de peiling bewegingsonderwijs (Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, 2018).

Hoe ervaren kinderen regen?

Uit het onderzoek Buitenspelen van het Mulier Insitiuut blijkt dat meer dan de helft van de ouders regen als een belemmering ziet voor buitenspelen (2020), maar geldt dat ook voor de kinderen zelf? Kinderen hebben een natuurlijke nieuwsgierigheid en een verlangen om te verkennen en te experimenteren. Ze kunnen plezier vinden in activiteiten die volwassenen als minder gunstig beschouwen, zoals spelen in de regen. Regen kan voor kinderen een stimulerende en spannende omgeving zijn, waarin ze mogelijk nieuwe sensaties ervaren, zoals het gevoel van water op hun huid, het geluid van regendruppels en de mogelijkheid om met waterplassen te spelen (Jayasuriya et al., 2016). Volgens testresultaten van ons concept zou 50% van de deelnemers na één activiteit in de regen al eerder naar buiten gaan in de regen, wat ze vooraf niet deden.

De impact van regen

Volgens het KNMI regent het gemiddeld op 192 dagen in Nederland. 8% van de tijd komt er neerslag uit de lucht, dat is meer dan 700 uur per jaar. In de afgelopen zestig jaar is de hoeveelheid neerslag met 9% toegenomen. Het is niet vaker gaan regenen, maar wel harder (2022). Dit maakt dat er in de toekomst anders naar schoolpleinen gekeken moet worden. Kan het water op een verantwoorde manier weglopen? En hoe kunnen we het regenwater het best benutten?

Regenspray: maak van de regen een speelaanleiding

De drempel van spelen in de regen wordt niet ervaren door kinderen, maar door volwassenen. Dat betekent ook dat wij kinderen weer naar buiten kunnen krijgen. Een manier om dit te doen is met Regenspray. Dit is een biobased watergebaseerde oplossing die je bij droog weer op tegels spuit. Na het opdrogen van de spray zie je niks meer, tot het gaat regenen. Erg leuk dus om een hinkelpad, cijfers, letters, pijlen, opdrachten en doelen op de grond te spuiten en bij regen naar buiten te gaan. Zo maak je van die 700 regenachtige uren per jaar een superleuke tijd!‍

Regenspray

Regenspray, set

Rainwalks Schoolroutes

Met regenspray kunnen we meer doen dan alleen verrassen. Daarom werken we samen met de Hogeschool van Arnhem (HAN) en Sportbedrijf Arnhem aan Rainwalks Schoolroutes: een innovatief initiatief dat kinderen spelenderwijs in beweging brengt. Met speciale regenspray verschijnen bij regen kleurrijke spellen, opdrachten en verrassende visuals op stoepen en schoolpleinen. Zo wordt de route naar school een speelse belevenis, ook op regenachtige dagen. Samen onderzoeken we hoe Rainwalks Schoolroutes duurzaam kan worden toegepast in de openbare ruimte, zodat gemeenten en scholen kinderen op een laagdrempelige manier kan stimuleren om meer buiten te bewegen.